Je laat het buitenschilderwerk van een complex opknappen. De schilder treft houtrot aan in bijvoorbeeld kozijnen. Hij repareert het oppervlakkig, schuurt het en schildert het conform het afgesproken verfsysteem. Alles ziet er strak uit. Maar twee jaar later barst de verf, verkleurt het oppervlak en blijkt de aantasting terug. Wat ging er mis? In deze blog vertelt Elwin Buikema, vestigingsmanager van het Verf Advies Centrum, waarom goed ondergrondherstel meer vraagt dan oppervlakkig repareren, schuren en overschilderen.
Houtaantasting zit op voorspelbare plekken
Bij inspecties zien wij houtaantasting doorgaans op dezelfde plekken. Kozijndorpels die direct aansluiten op bijvoorbeeld metselwerk. Stijlen die in contact staan met stenen neuten. In sponningen bij schuiframen en van kantel-/kiepramen. Daklijsten nabij verstekken en onderlinge aansluitingen. En bijvoorbeeld bij gevelluiken waarvan de bovenzijde onvoldoende beschermd is tegen regen.
Het gemeenschappelijke kenmerk: overal waar hout in contact staat met steen of waar water zich ophoopt, is sprake van vochtbelasting. En langdurige vochtbelasting is een onderdeel van houtaantasting. Het houtvochtgehalte loopt op boven de 21 procent en schimmels krijgen vrij spel.
De schilder als reparateur
Bij planmatig onderhoud is het gebruikelijk dat de schilder niet alleen schildert, maar ook het houtherstel voor zijn rekening neemt. Kleine reparaties met elastische kunsthars, scheuren uitfrezen, zachte plekken verwijderen en opvullen. Op papier klinkt dat overzichtelijk.
In de praktijk is het specialistisch werk, met name bij grote reparaties. Een reparatie met een elastische kunsthars vereist een specifieke werkwijze. Dit is in eerste plaats van belang voor de gezondheid van de verwerker en in de tweede plaats voor een duurzame reparatie. De houten ondergrond moet voldoende droog zijn; met een vochtmeter is dit te meten en er mag gerepareerd worden tot een maximum van 18 procent. Aangetast hout moet volledig verwijderd worden tot op het gezonde hout; om dit goed te beoordelen dient het huidige omliggende verfsysteem volledig verwijderd te worden. Een voorstrijkmiddel moet voldoende tijd krijgen om in te trekken. En het reparatiemateriaal zelf heeft een beperkte verwerkingstijd en moet volledig uitharden voordat je eroverheen schildert.
Gaat er iets mis in die keten, dan zie je dat terug. Kleurafwijkingen in het verfsysteem nabij gerepareerde plekken, doordat inhoudsstoffen uit onvoldoende uitgehard reparatiemateriaal naar het oppervlak migreren. Barsten in de verflaag. Reparaties die na twee seizoenen opnieuw loslaten. In een eerdere blog schreven we al over het belang van de juiste voorbereiding bij het voorkomen van verfschade.
De grens tussen schilderwerk en timmermanswerk
Een veelvoorkomend discussiepunt is de vraag: waar houdt het werk van de schilder op en waar begint dat van de timmerman? Bij een kozijn met oppervlakkige aantasting is een kleine reparatie met een elastische kunsthars een goede oplossing. Maar als de aantasting diep in de ondergrond zit, of als een constructiedeel structureel is verzwakt, is repareren niet meer voldoende. Dan moet er vervangen worden.
Die afweging vergt kennis van houtconstructies, niet alleen van verfsystemen. Een schilder die de grens niet herkent, repareert door waar eigenlijk een timmerman of restauratiespecialist nodig is. Het resultaat ziet er tijdelijk goed uit, maar de onderliggende aantasting gaat door.
Bij monumentaal vastgoed komt daar een extra dimensie bij. Je kunt niet zomaar een kozijn vervangen. Dat vraagt om afstemming met de gemeente, kennis van historische houtsoorten en specifieke restauratietechnieken. De lat ligt hoger, en de gevolgen van verkeerde keuzes zijn groter.
Onbehandelde sponningen en onderzijden
Een detail dat geregeld over het hoofd wordt gezien: de sponningen en onderzijden van kozijn-, raam- en deurdorpels. Dit zijn de plekken die je niet ziet als je voor het kozijn staat. Maar het zijn juist de plekken waar vocht het eerst binnendringt. Als deze onderdelen onvoldoende met verf behandeld zijn, is de bescherming incompleet. Hoe strak het schilderwerk er op het eerste gezicht ook uitziet.
Wat kun je als opdrachtgever doen?
Je hoeft niet zelf te beoordelen of een reparatie met elastische kunsthars goed is uitgevoerd. Maar je kunt wél het gesprek aangaan met de uitvoerende partij over de wijze van ondergrondherstel. Stel vragen als: hoe beoordeel je of een reparatie volstaat of dat er vervangen moet worden? Welk vochtgehalte meet je voor je begint? Hoeveel uithardingstijd reken je voor het reparatiemateriaal? Kortom, welk onderhoudsbeleid spreek je met elkaar af.
Twijfel je of het herstel goed is aangepakt? Laat een onafhankelijke inspectie uitvoeren. Dat voorkomt discussies achteraf en geeft zekerheid over de kwaliteit van het werk.
Kennis vergroten?
Wie zich wil verdiepen in houtsoorten en hun toepassing bij restauratie, kan terecht bij de Masterclass Houtsoorten van het Nationaal Restauratie Centrum. Deze eendaagse cursus wordt gegeven op 17 november 2026 in Amersfoort en richt zich op restauratieprofessionals in de schilders-, vastgoedonderhouds- en bouwbranche.
Wil je zelf beter leren beoordelen of onderhoudswerk goed is uitgevoerd? Bekijk dan onze training Kwaliteitscontrole van onderhoudswerk.
Meer weten?
Heb je te maken met houtaantasting bij een onderhoudsproject en wil je weten of het herstel goed is uitgevoerd? Het Verf Advies Centrum beoordeelt onafhankelijk de kwaliteit van ondergrondherstel en schilderwerk. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.
Meld je aan voor onze maandelijkse blog of volg onze LinkedIn-pagina.
Elwin Buikema, Verf Advies Centrum
